Naar de inhoud

Adèle Shaw

Blog personnel

Welke diensten maken het dagelijks leven van senioren makkelijker en vergroten hun zelfstandigheid?

Thuiszorg, personenalarmering, maaltijdbezorging, woningaanpassingen: de voorzieningen voor senioren zijn de afgelopen jaren flink uitgebreid. Het belangrijkste…

Aide à domicile aidant une senior à organiser ses médicaments dans une cuisine chaleureuse

Thuiszorg, personenalarmering, maaltijdbezorging, woningaanpassingen: de afgelopen jaren is het aanbod voor senioren flink uitgebreid. Al deze voorzieningen hebben één ding gemeen: ze helpen mensen om veilig thuis te blijven wonen. Toch voorzien ze niet allemaal in dezelfde behoeften. Hoe goed ze op elkaar aansluiten, is bepalend voor het behoud van de zelfstandigheid.

Thuiszorgdiensten voor zelfstandigheid: wat verandert er door de SAD-hervorming?

Sinds 2024 brengt de hervorming van de thuiszorgdiensten voor zelfstandigheid (SAD) veranderingen in het aanbod van hulp voor senioren. De voormalige SAAD-, SSIAD- en SPASAD-diensten worden geleidelijk samengevoegd tot één categorie dienstverlening, die dagelijkse hulp en zorg binnen één kader kan coördineren. Afhankelijk van hun organisatie bieden deze SAD-diensten geïntegreerde ondersteuning of verwijzen ze iemand door naar de juiste zorgverlener wanneer de hulpvraag buiten hun werkterrein valt.

De regelgeving geeft SAD-diensten een bredere taak dan alleen hulp bij dagelijkse handelingen. Het signaleren van kwetsbaarheid, het voorkomen van verlies van zelfstandigheid, ondersteuning bij sociale participatie en het in kaart brengen van de behoeften van mantelzorgers behoren nu ook tot hun taken. Ook de diensten van Partage Senior sluiten hierbij aan: ze brengen concrete behoeften en passende oplossingen met elkaar in contact.

Deze ontwikkeling betekent een breuk met de vroegere werkwijze, waarbij huishoudelijke hulp en verpleegkundige zorg onder verschillende organisaties vielen en er weinig onderling contact was.

Oudere man gebruikt thuis een tablet om in contact te blijven met zijn familie

Vergelijking van de belangrijkste thuisdiensten voor senioren

Niet alle diensten ondersteunen dezelfde aspecten van het dagelijks leven. In de onderstaande tabel staan de belangrijkste categorieën, hun functie en de behoeften waarin ze voorzien.

Dienst Belangrijkste functie Voorziet in de behoefte aan Gebruikelijke toegang
Thuiszorg (SAD) Wassen, aankleden, schoonmaken, boodschappen doen Ondersteuning bij dagelijkse handelingen Via een thuiszorgorganisatie, als bemiddelde hulp of via directe indienstneming
Maaltijdbezorging Bezorging van evenwichtige maaltijden Preventie van ondervoeding Via CCAS, verenigingen of commerciële bedrijven
Personenalarmering Alarm bij een val of onwel worden Veiligheid en snelle hulpverlening Maandelijks abonnement, soms vergoed via de APA
Woningaanpassing Aanpassingen (douche, leuning, traplift) Minder risico op vallen MaPrimeAdapt’ (gelanceerd in 2024)
Vervoer met begeleiding Vervoer naar winkels en medische afspraken Mobiliteit en sociaal contact Gemeenten, verenigingen, Agirc-Arrco (gepensioneerden van 75 jaar en ouder)

Het belangrijkste verschil tussen deze voorzieningen is hoe vaak ze worden ingezet. Thuiszorg wordt regelmatig verleend, soms dagelijks. Personenalarmering is continu beschikbaar, maar wordt alleen geactiveerd in een noodsituatie. Een woningaanpassing wordt eenmalig uitgevoerd, maar verandert de woonomstandigheden blijvend.

Preventie en het signaleren van kwetsbaarheid: de onderschatte rol van hulpverleners in de buurt

Concurrenten bespreken vaak welke diensten beschikbaar zijn, maar besteden minder aandacht aan de signaleringsfunctie die thuishulpen dagelijks vervullen. Een verzorgende die wekelijks meerdere uren bij een oudere thuis komt, is vaak de eerste die beginnende ondervoeding, nieuwe mobiliteitsproblemen of sociaal isolement opmerkt.

Ervaringen uit de praktijk laten zien dat vroegtijdige signalering een belangrijk middel is om problemen te voorkomen. Zodra een signaal is opgemerkt, is het zaak om iemand naar concrete hulp door te verwijzen: een medisch consult, een beoordeling door een sociaal-medisch team of een ergotherapeut die de woning kan aanpassen.

De wet “Bien vieillir” ondersteunt deze aanpak. Een van de maatregelen is de beroepspas voor thuishulpen, die sinds 1 januari 2025 van kracht is. De pas moet het beroep meer erkenning geven en de sector beter structureren. Die kampt al langere tijd met aanhoudende wervingsproblemen.

Kwetsbaarheid signaleren: waar hulpverleners op letten

  • Zichtbaar gewichtsverlies of een koelkast die regelmatig leeg is. Dit kan wijzen op ondervoedingsrisico en aanleiding zijn voor maaltijdbezorging of voedingsbegeleiding
  • Steeds meer moeite met opstaan, zich door de woning verplaatsen of de trap gebruiken. Dit kan wijzen op de behoefte aan woningaanpassingen of revalidatie
  • Minder vaak naar buiten gaan, geen contact met naasten of geen interesse meer in activiteiten die iemand eerder graag deed. Dit zijn signalen van mogelijk sociaal isolement die aandacht verdienen

Financiële steun en toegang tot diensten: lokale samenwerking maakt het verschil

De APA (persoonlijke tegemoetkoming voor zelfstandigheid) blijft de belangrijkste financieringsbron voor thuisdiensten. Afhankelijk van de mate van verlies van zelfstandigheid, die door teams van het departement wordt beoordeeld, vergoedt de APA een deel of alle uren thuiszorg. Andere regelingen vullen deze ondersteuning aan.

MaPrimeAdapt’, gelanceerd in 2024, financiert woningaanpassingen (een bad vervangen door een douche, een traplift installeren of handgrepen plaatsen). Of iemand voor deze tegemoetkoming in aanmerking komt, hangt af van het huishoudinkomen en het soort werkzaamheden.

De geleidelijke invoering van de departementale openbare dienst voor zelfstandigheid (SPDA) moet het voor gezinnen eenvoudiger maken om de juiste hulp te vinden. Het doel is om in elk departement één centraal aanspreekpunt te bieden voor een beoordeling, doorverwijzing naar de juiste hulpverleners en afstemming van de verschillende tegemoetkomingen.

Vrijwilliger begeleidt een oudere op de lokale markt om diens zelfstandigheid en sociale contacten te bevorderen

De effectiviteit van deze voorzieningen verschilt echter per regio. In sommige departementen duurt de behandeling van aanvragen voor de APA of MaPrimeAdapt’ lang en moeten gezinnen soms kosten voorschieten voordat ze worden vergoed. Ook het aanbod van diensten (SAD, maaltijdbezorging, personenalarmering) verschilt tussen stedelijke en landelijke gebieden.

Samenwerking tussen diensten: doorslaggevend voor de zelfstandigheid van senioren

Een senior die thuiszorg, maaltijdbezorging en personenalarmering gebruikt, krijgt te maken met drie afzonderlijke diensten, die mogelijk door drie verschillende organisaties worden beheerd. Zonder goede afstemming ontstaan al snel dubbel werk of juist hiaten in de ondersteuning.

De SAD-hervorming en de oprichting van de SPDA zijn juist bedoeld om dit probleem aan te pakken. Door hulp en zorg binnen één dienst te integreren, worden onderbrekingen in het zorgtraject beperkt. Als de verzorgende en de verpleegkundige bij dezelfde organisatie werken, kan informatie makkelijker worden gedeeld: een verandering in de gezondheidstoestand wordt nog dezelfde dag gemeld, in plaats van pas twee weken later.

Ook mantelzorgers hebben baat bij deze afstemming. SAD-diensten moeten voortaan ook hun behoeften signaleren, zoals overbelasting, behoefte aan respijtzorg of toegang tot trainingen. Een ondersteunde mantelzorger kan de zorg langer volhouden, waardoor opname in een zorginstelling kan worden uitgesteld.

Het aanbod aan diensten voor senioren is nog nooit zo uitgebreid geweest. Het verschil wordt niet langer bepaald door de beschikbaarheid van één afzonderlijke dienst, maar door de mate waarin lokale organisaties hun aanbod op elkaar afstemmen en laten aansluiten bij de situatie van iedere persoon.

Welke diensten maken het dagelijks leven van senioren makkelijker en vergroten hun zelfstandigheid?